วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร (Silpakorn University Journal), Vol 34, No 2 (2014)

ระบบแผนผังปรางค์ประธานและปีกปรางค์วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี

อาจารย์กวิฎ ตั้งจรัสวงศ์




Abstract


ปรางค์ประธานวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี เป็นปรางค์ที่มีอายุในสมัยลพบุรี หรือราวพุทธศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่อาณาจักรเขมรเสื่อมอำนาจลงและก่อนจะมีการสถาปนาอาณาจักรอยุธยาขึ้นมาเป็นราชธานี ทำให้ลักษณะงานศิลปกรรมยังคงมีความใกล้เคียงกับศิลปะเขมรอยู่มาก โดยองค์ปรางค์ประธานนี้ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์มาโดยตลอด เนื่องจากถือเป็นมหาธาตุสำคัญประจำเมืองลพบุรี จากความสำคัญนี้เอง นำไปสู่ที่มาของการศึกษาระบบแผนผังของปรางค์ประธานในระยะแรกสร้าง ว่ามีลักษณะและความสัมพันธ์กับกลุ่มเมืองใดบ้าง ด้วยเหตุที่รูปแบบงานสถาปัตยกรรมของปรางค์ประธาน มีมุขต่อยื่นออกมาด้านหน้าแบบตรีมุข องค์ปรางค์ตั้งอยู่บนฐานบัวลูกฟักซ้อนลดหลั่นกัน 3 ชั้น รวมทั้งการสร้างปีกปรางค์ขนาบข้างปรางค์ประธาน ซึ่งเป็นรูปแบบที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในเมืองลพบุรี โดยจากการศึกษาทำให้ทราบว่าลักษณะแผนผังของปรางค์ประธานที่มีตรีมุขนี้เป็นรูปแบบที่เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกและคงเป็นการลดรูปมาจากปราสาทประธานในศิลปะเขมรของกลุ่มปราสาทที่มีอันตราละและมณฑปยื่นออกมาด้านหน้าอย่างเช่นที่ ปราสาทพิมาย จังหวัดนครราชสีมา หากแต่มีการเพิ่มฐานให้มากชั้นกว่า นอกจากนี้เมื่อสังเกตร่องรอยการสร้างปีกปรางค์ที่ใช้อิฐเป็นวัสดุซึ่งแตกต่างกับปรางค์ประธานที่ใช้ศิลาแลงก่อพบว่าปีกปรางค์เป็นงานก่อสร้างภายหลังจากที่สร้างปรางค์ประธานเสร็จเรียบร้อยแล้ว โดยน่าจะสร้างขึ้นไล่เลี่ยกันและน่าจะมีรูปแบบเช่นเดียวกับปรางค์หมายเลข 16 ที่ตั้งอยู่ด้านนอกระเบียงคดชั้นใน ซึ่งกำหนดได้ในราวพุทธศตวรรษที่ 19 หรือก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยา

คำสำคัญ : 1.วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี 2.ปรางค์. 3.ปีกปรางค์ 4.ลพบุรี

Full Text: PDF