วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร (Silpakorn University Journal), Vol 34, No 2 (2014)

การสู่ขวัญ : พิธีกรรมแห่งชีวิตชาวไทลื้อที่อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

เปรมวิทย์ วิวัฒนเศรษฐ์




Abstract


การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ภาพรวม ตลอดทั้งวิเคราะห์บทบาทและหน้าที่ของพิธีสู่ขวัญชาวไทลื้อ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา ตามแนวหน้าที่นิยม วิธีดำเนินการวิจัย ใช้วิธีวิจัยทางคติชนวิทยา เริ่มจากการศึกษาข้อมูลเบื้องต้น สืบหาและตรวจสอบวิทยากร เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์วิทยากรพร้อมทั้งบันทึกเสียง ภาพ และจดบันทึกในขณะที่สัมภาษณ์ แล้วนำข้อมูลที่บันทึกนั้นมาถ่ายถอดเป็นลายลักษณ์อักษร จากนั้นจึงวิเคราะห์ลักษณะและรูปแบบของการจัดพิธี โครงสร้างและเนื้อหาของบทสู่ขวัญ ตามด้วยวิเคราะห์พิธีสู่ขวัญชาวไทลื้อ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา จากโครงสร้างและบริบทตามแนวหน้าที่นิยม ผลการวิจัยพบว่า พิธีสู่ขวัญบุคคลที่ชาวไทลื้อ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา จัดขึ้น มีทั้งหมด 8 ประเภท คือ พิธีสู่ขวัญหญิงที่คลอดบุตรและอยู่ไฟครบ 1 เดือน พิธีสู่ขวัญเด็กทารก พิธีสู่ขวัญนาค พิธีสู่ขวัญพระภิกษุ พิธีสู่ขวัญผู้ป่วยและผู้ประสบเภทภัยต่าง ๆ พิธีสู่ขวัญคู่บ่าวสาว พิธีสู่ขวัญผู้รับตำแหน่งใหม่ และพิธีสู่ขวัญเพื่อความเป็นสิริมงคล โดยรูปแบบของการจัดพิธีสู่ขวัญแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะคือ การจัดพิธีกรรมอย่างเป็นพิธีการ และไม่เป็นพิธีการ แต่ไม่ว่าจะเป็นการจัดพิธีกรรมในรูปแบบใด จะต้องมีเครื่องประกอบพิธีที่สำคัญ 2 อย่าง คือ ขันตั้งครูและขันบายศรี อันเป็นสัญลักษณ์แทนสิ่งที่เป็นมงคลทั้งสิ้น ในการวิเคราะห์โครงสร้างและเนื้อหาของบทสู่ขวัญ พบว่า ข้อความที่ปรากฏในบทสู่ขวัญเป็นความเรียงร้อยแก้วที่แบ่งเป็นวรรค แต่ละวรรคมีจำนวนคำไม่แน่นอน โดยบางช่วงจะมีสัมผัสระหว่างวรรคและมีคำภาษาบาลีแทรกอยู่ในบางตอน ส่วนเนื้อหาของบทสู่ขวัญที่เป็นโครงสร้างร่วมของบทสู่ขวัญทุกประเภท แบ่งออกเป็น 8 ตอน คือ บทเกริ่นนำ บทบรรยายเครื่องเชิญขวัญ บทเชิญขวัญ บทเก็บข้าวเก็บขวัญ บทป้อนขวัญ บทปัดเคราะห์ บทผูกมือ (มัดขวัญ) และบทมอบขวัญ ส่วนการวิเคราะห์พิธีสู่ขวัญจากจากโครงสร้างและบริบทตามแนวหน้าที่นิยม พบว่าพิธีสู่ขวัญ นอกจากจะช่วยเสริมสร้างงความเชื่อมั่นและพลังใจในการดำเนินชีวิต ให้แก่ บุคคลแล้ว ยังเป็นแหล่งความรู้และเป็นศูนย์รวมแห่งศิลปวัฒนธรรมของกลุ่มชน ตลอดทั้งเป็นเครื่องมือประสานความสัมพันธ์อันดีระหว่างคนในกลุ่มชนอีกด้วย

คำสำคัญ: 1.การสู่ขวัญ 2.ไทลื้อ 3.อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

Full Text: PDF