วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร (Silpakorn University Journal), Vol 33, No 1 (2013)

วรรณศิลป์ล้านนาจากมหาชาติภาคพายัพ สำนวนสร้อยสังกร

วาทิต ธรรมเชื้อ




Abstract


งานวิจัยเรื่องนี้มุ่งศึกษาความงามทางวรรณศิลป์ในวรรณกรรมล้านนาเรื่องมหาชาติภาคพายัพ สำนวนสร้อยสังกรว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้มีการสืบทอดการตั้งธรรมหลวงของล้านนาปัจจุบัน ข้อมูลที่ใช้ศึกษานำมาจากหนังสือมหาชาติภาคพายัพฉบับสร้อยสังกร สำนวนเอก สอบทานและชำระโดย พระธรรมราชานุวัตร พิมพ์ครั้งที่ 1ปี พ.ศ. 2498 วรรณกรรมล้านนา เรื่องมหาชาติภาคพายัพ สำนวนสร้อยสังกรนี้จะแบ่งการศึกษาออกเป็น 2 ด้าน ได้แก่ ด้านแรกฉันทลักษณ์ที่ใช้แต่และด้านที่สองคือ วรรณศิลป์ที่เกิดจากการเล่นเสียง คำและความหมายผลการศึกษาพบว่าด้านฉันทลักษณ์ที่ใช้แต่งมหาชาติสำนวนสร้อยสังกรเป็นร่ายยาวซึ่งเอื้อต่อการแต่ง คำประพันธ์และการเทศน์จึงทำให้สำนวนสร้อยสังกรเป็นที่นิยมในพระนักเทศน์เป็นพิเศษ และด้านวรรณศิลป์ที่เกิดจากการเล่นเสียงพบว่า กวีล้านนาใช้ 3 กลวิธี คือ การเล่นเสียงสัมผัส การเล่นสัทพจน์และและการใช้คำอัพภาส อีกทั้งการเล่นคำกวีล้านนาใช้ 2 กลวิธี คือ การเล่นซ้ำคำและการเล่นซ้ำกลุ่มคำ ในด้านสุดท้ายด้านความหมายกวีล้านนาใช้ 2 กลวิธี คือ การสร้างสุนทรียภาพด้วยการใช้ภาพพจน์ เช่น
อุปมา และบุคคลวัต เป็นต้น ส่วนสุนทรียรสในมหาติสำนวนสร้อยสังกรพบว่ามี 3 รสที่พบมากที่สุด คือ กรุณารส ศฤงคารรสและหาสยรส เป็นต้นอาจจะกล่าวได้ว่าความงามทางวรรณศิลป์ของมหาชาติสำนวนสร้อยสังกรเป็นสำนวนที่ได้รับการยกย่องว่ามีถ้อยคำไพเราะจึงนิยมนำมาใช้เทศน์ในประเพณีตั้งธรรมหลวงมากกว่าสำนวนอื่น

คำสำคัญ: 1. วรรณศิลป์ล้านนา. 2. มหาชาติ. 3. สำนวนสร้อยสังกร.

Full Text: PDF