วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร (Silpakorn University Journal), Vol 30, No 2 (2010)

พัฒนาการย่านนางเลิ้ง

สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์




Abstract


ย่านนางเลิ้งเป็นย่านเก่าแก่แห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานครมีพัฒนาการยาวนานกว่า 200 ปี เท่าที่ผ่านมาการศึกษาย่านนี้มักเน้นศึกษาด้านสถาปัตยกรรม การอนุรักษ์และผังเมือง การศึกษา
ในด้านประวัติศาสตร์เพื่อให้เห็นพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงของย่านนี้ยังศึกษากันไม่มากนัก
บทความนี้จึงมุ่งศึกษาพัฒนาการความเป็นมาของย่านเก่าแห่งนี้โดยใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นด้วยการศึกษาและเก็บข้อมูลจากเอกสารต่างๆ แผนที่ ภาพถ่ายทั้งเก่าและใหม่ รวมทั้งร่องรอยต่างๆ ในชุมชนโดยการสำรวจพื้นที่ และสัมภาษณ์ผู้รู้ให้เห็นพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงย่านเก่านี้
จากการศึกษาพบว่าย่านนางเลิ้งในสมัยต้นกรุงเทพฯ (รัชกาลที่ 1 – รัชกาลที่ 3 พ.ศ. 2325 - 2394) เรียกว่า บ้านสนามกระบือในขณะนั้นมีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นนา เป็นไร่รกร้างอยู่นอกเขตกำแพงพระนครทางด้านตะวันออก มีผู้คนทั้งเขมร ลาว มอญ ญวนและชาวใต้กลุ่มหนึ่งตั้งถิ่นฐานอยู่กันอย่างเบาบาง
มีวัดสนามกระบือเป็นศูนย์รวมจิตใจ ครั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2394
- 2411) โปรดเกล้าฯ ให้มีการขยายพระนครโดยการขุดคลองผดุงกรุงเกษมทำให้พื้นที่บริเวณนี้
อยู่ภายในกำแพงพระนครและกลายเป็นพื้นที่ที่ได้รับการพัฒนาให้เจริญขึ้น และในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2411 - 2453) มีการตัดถนนหลายสายผ่านย่านนี้
มีการสร้างวังเจ้านาย บ้านขุนนาง เกิดตลาดนางเลิ้ง ทำให้ย่านนางเลิ้งกลายเป็นศูนย์กลางการค้าและแหล่งบันเทิงที่สำคัญแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานครมานานกว่าร้อยปี จวบจนเมื่อ 40 ปีที่ผ่านมาย่านนางเลิ้งเริ่มซบเซาลงเพราะการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและการขยายตัวของกรุงเทพมหานคร แต่วันนี้ชาวนางเลิ้งยังมีความทรงจำมีความภาคภูมิใจในวันวานที่ผ่านมา
ผลของการศึกษาจะช่วยให้เกิดความรู้ความเข้าใจเรื่องราวและผู้คนย่านนี้

คำสำคัญ: 1. บ้านสนามกระบือ. 2. นางเลิ้ง. 3. ตลาดนางเลิ้ง 4. โรงหนังนางเลิ้ง. 5. ตรอกสะพานยาว. 6. ตรอกละคร.

Full Text: PDF